Waterschap Limburg
Lachgas (N2O) is een onbedoeld bijproduct dat ontstaat bij het biologische zuiveringsproces in een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Dit broeikasgas is honderden malen sterker dan CO2. Hoeveel lachgas er door de 352 rioolwaterzuiveringsinstallaties wordt uitgestoten, en op welke momenten, is nog niet precies bekend, waardoor tot nu toe weinig reducerende maatregelen konden worden genomen. Dat gaat veranderen. Dankzij het Versnellingsprogramma Lachgasreductie van alle samenwerkende waterschappen en Z-info, het zuiveringsinformatiesysteem van Croonwolter&dros.
-
Project
Waterschap Limburg
Peter Withagen
Manager Watermarkt
Croonwolter&dros geeft waterschappen inzicht in lachgasemissie
‘Tot voor een aantal jaren deden de meeste rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's) niet aan het meten van de lachgasemissie’, vertelt Saskia Hanneman, Innovatietechnoloog bij Waterschap Limburg. ‘In plaats daarvan hanteren we een theoretische berekening: als er zoveel stikstof een rwzi ingaat, dan komt er zoveel lachgas uit. Maar het is technisch mogelijk om lachgas in opgeloste vorm te meten in het zuiveringsproces. Dan weet je nog niet hoeveel lachgas daadwerkelijk wordt uitgestoten, maar dat is te berekenen. En dat zijn we in het kader van het Versnellingsprogramma Lachgasreductie bij verschillende typen rwzi’s gaan doen. Dit programma startte maart 2024 en streeft naar een halvering van de emissie van lachgas in 2030 en naar klimaatneutraliteit in 2035.’
Een nieuwe lachgasmodule binnen een bestaand datasysteem
‘Onze metingen leerden ons direct twee belangrijke zaken. Allereerst dat de theoretische berekeningen vaak niet klopten, de emissie kon in werkelijkheid zowel hoger als lager uitvallen. Maar we leerden ook dat onze werkwijze weinig efficiënt was, met grote kans op misrekening. Zoals gezegd kun je alleen meten hoeveel lachgas er in opgeloste vorm in het zuiveringswater zit. Om te bepalen hoeveel lachgas daadwerkelijk de lucht in gaat, is een complexe berekening nodig en die voerden de verschillende waterschappen in het verleden los van elkaar in Excel uit. De gegevens werden in verschillende formats berekend en op verschillende locaties opgeslagen. Dit maakte het lastig om deze data bij elkaar te krijgen en te analyseren. Een onhandige situatie die om verandering vroeg. Toen bedacht ik dat we al over een uitstekend datagestuurd systeem voor zuiveringsinformatie beschikken: Z-info van Croonwolter&dros. Konden de lachgasdata niet door Z-info worden ingezameld en berekend?’
Trendwaarden per tien minuten
‘Dat kon’, zegt Peter Withagen, Manager Watermarkt bij de afdeling TAI (technische automatisering en informatisering) van Croonwolter&dros. ‘Binnen Z-info bouwden we een module die de berekening kan uitvoeren en waarmee – niet alleen op dagniveau, maar ook per vijftien minuten – de hoeveelheid lachgas wordt berekend. Deze module zijn we nu met verschillende rwzi’s aan het testen en wordt voor eind 2025 uitgerold naar andere rwzi’s binnen het versnellingsprogramma. De inzichten die we hiermee gaan opdoen zijn groot. Meestal wordt Z-info gebruikt om dagwaarden te bekijken van bijvoorbeeld debieten, monsternames, energieverbruik en slibtransporten. Maar je kunt er nu dus ook trendwaarden per vijftien minuten zien, in dit geval van de lachgasemissie.’
Van inzicht naar reductie
Saskia: ‘Als je bijvoorbeeld emissiepieken ziet, dan kun je die gaan verklaren en vervolgens voorkomen. Neem een hevige regenbui, die vraagt andere procesinstellingen dan droog weer. Wat betekenen die instellingen voor de emissie van lachgas? Als die hierdoor heel hoog wordt, kan dat reden zijn om de procesinstellingen bij te sturen. Of om te investeren in een bufferbassin waarin regenwater wordt opgevangen, zodat het meer gedoseerd naar het proces kan worden gevoerd. Misschien leren we wel dat er anders moet worden gebouwd in de toekomst. Doordat we nu ook de verschillende typen rwzi’s met elkaar kunnen vergelijken, gaan we leren wat de verschillen betekenen voor lachgasemissie. Kortom, Z-info biedt ons data in een format, waardoor we deze beter kunnen duiden. En dat maakt weer dat we onze lachgasemissie kunnen reduceren en, als bijvangst, ook de kwaliteit van ons afvalwater zullen verbeteren.’
